Yeniliklerden Haberdar Ol
Kaydol
İRAN-TÜRKİYE-AMBARGO ÇEMBERİ
Rate this item
(0 votes)

 

Tarihin kendilerine ARYAN ismini verdiği Hint- Avrupa soyunun arya kolundan gelen bir millet olan perslerin torunları şu an yanı başımızda izlemiş oldukları politikayla birilerinin başını ağrıtırken birilerinin ise tabiri caizse ekmeğine yağ sürüyor diyebiliriz.

 

   Resmi adı İran İslam Cumhuriyeti olan İran gerek bulunduğu konum itibariyle (güneybatı Asya) gerekse komşuları (Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Pakistan, Afganistan, Türkmenistan ) ve izlediği dış politika ile gündemden düşmeyen ateşli ülkelerden birisidir.

 

     İran İslam Cumhuriyeti’ne kısaca göz atmak gerekirse başkenti Tahran olan bu orta doğu ülkesi birden fazla etnik yapı ve inanışı içerisinde barındıran bir ülke olarak karşımıza çıkmaktadır. Resmi dili farsça, resmi dini ise Şii İslamiyet’tir. Siyasal sistemi ise evvelce şahlık adı verilen monarşi rejimine sahipken 1979 sonrası daha karmaşık bir hal almıştır.

 

 Ekonomik bağlamda İran uyguladığı politika ve dış konjonktür sebebiyle sıkıntılı zamanlar geçirmiş bir dönem dünyaya açıkken bazı dönemler de kapalı kutu siyaseti izlemiştir. Kapalı kutu siyaseti izlemesinin temel nedeni ise yıllar boyu uygulanmış olan ambargodan kaynaklanmaktadır. Uygulanan bu ambargolar İran’ı ister istemez hem ekonomik hem de sosyo kültürel olarak dünyaya kapalı bir ülke haline getirmiştir.

 

      Konuya bağlılık noktasında ambargo nedir?

 

İspanyolca ‘embargor’ kelimesinden türeyen ambargo durdurmak,  önlemek, tehdit etmek anlamlarına gelmektedir. Literatürde ise bir devletin aldığı siyasi, iktisadi veya askeri nedenlerle ekseriyetle ülkeler arası mal alım satım naklini yasaklayan tedbirlerdir. Bir neslin aklınaysa ambargo denilince İran gelmektedir. Gerek 1979 devrimi öncesi gerekse 79 sonrası ambargoların merkezi haline gelen İran’ın ambargo tarihine bir göz atmak gerekir.

 

İran ilk ambargosuyla 1979 devriminden önce tanışmıştır. Başbakan Muhammed Musaddık’ın (1951-1953) petrolün millileştirilmesi politikasıyla İngilizlerin İran petrolleri üzerindeki kontrolü sona erdirmeye çalışması sonucu İngiltere ambargosuyla karşılaşmıştır. ABD destekli Ajax operasyonu isimli darbeyle devrilmiş ve ambargo kalkmıştır.

 

   Devrim sonrası ilk ambargo ise ‘ rehine krizi ‘ (1980-1983) ile başlamıştır. İran’da petrol alanında faaliyet gösteren ABD şirketleri ülkeyi terk etmiştir. Bu durum devrim öncesi günde 4 milyon varil olan ihracın 1 milyon civarına düşmesine sebep olmuştur. Bu ve bunun gibi gıda, sağlık, teknoloji sanayi, askeri ve birçok alanda uygulanan ambargo yaklaşık 35 yıl devam etmiştir. Yer yer azalan ambargo dönemleri de mevcuttur. 1997 yılında Muhammed Hatemi ’nin Cumhurbaşkanı olması ile birlikte ekonomik ve siyasi reformlarla ilgili açıklamaları sebebiyle ABD,  reforma destek amaçlı ambargoları gevşetmiştir. 2000 yılında ise yine reformistlerin başta olmasıyla petrol hariç olmak kaydıyla ambargolar kaldırılmış Ahmedinejad döneminde nükleer kriz nedeniyle tekrar arttırılmıştır. Günümüzde ise yıllardır süren ambargoların kalkmasıyla dünya ekonomisinde nelerin değişeceği merak uyandırmaktadır.

 

            Ambargo kalktı. Şimdi ne olacak?

 

 Öncelikle kalkan ambargoyla uluslararası bankalarda dondurulmuş olan 100 milyar dolarlık varlık serbest kalacak. Uluslararası şirketler petrol rezervlerinde 4.lüğü taşıyan İran’a akın etmeye başladı bile. Finansal olarak da serbest kalan İran’ın küresel bankacılık sistemine hızlı bir dönüş yapacağı öngörülüyor. Bu ihtimaller dünyanın kilit noktasında bazı dengelerin değişeceğinin habercisidir.

 

   Buraya kadar İran’a uygulanan ambargoları tahlil etmeye çalıştık. Peki değişen dengelerle ambargo sonrası bizim ilişkilerimiz ne halde?

 

   Öncelikle bize yansıması olumlu gözükmektedir. Ambargo süreci İran’a olan ihracatımıza büyük darbe vurmuştur. Şimdi ise iki ülke ticaret hacmini arttırmanın peşindedir. Bu ticaret hacmini yoğunlukla doğalgaz oluşturuyor. Ambargonun kalkmasıyla İran’dan alınan doğalgaz miktarı arttırılabilir. Ancak bundan da önemlisi İran’dan alınan gazın TANAP (trans Anadolu doğalgaz boru hattı projesi) vasıtasıyla Türkiye üzerinden Avrupa ya taşınması gündemdedir. İran’ın ise böyle bir projeye katılmaktan başka pek bir şansı olduğu gözükmüyor. İlk etabı 2018 de tamamlanacak proje ile yılda 16 milyar metreküp, daha sonra 31 milyar metreküp gaz taşınması hedeflenmektedir.

 

   İran Kuzey Irak’tan Ceyhan’a petrol akışı başlamadan önce Türkiye’nin petrol ihtiyacının  % 51 ini karşılıyordu. Ambargo sonrası ithalat bu orandan %28.5 e gerilemiştir. Ekonomi bakanı ise İran’ı ambargo sonrası ticaretin arttırılacağı hedef ülke ilan etti. Enerji ticaretinin yanı sıra bankacılık, turizm, telekomünikasyon, ulaştırma konularında anlaşma sağlanıp faaliyette bulunulabilir. Dolayısıyla komşu olan iki ülke arasında ticaret hacmi arttırılmalıdır. Ülkede yaşayan ve İran nüfusunun % 40’ını Azerbaycan Türklerinin oluşturması ülkemize olan ilgiyi bir hayli üst seviyede tutmuş bununla birlikte Türk mallarına olan alakayı arttırmış bu da ticarete azımsanmayacak şekilde yansımıştır. İran’ın Türkiye’yi Avrupa’ya açılan kapı olarak görmekten başka şansı yoktur.

 

Aşağıda Türkiye ve İran arasındaki ekonomik ve ticari hacimlerin rakamsal boyutları verilmektedir.

 

İkili Ticari ve Ekonomik İlişkiler:

 

Türkiye - İran İthalat ve İhracat Rakamları (milyar ABD Doları)

 

 

2011

2012

2013

2014

2015

İhracatımız

3.59

9.92

4.19

3.88

3.67

İthalatımız

12.46

11.97

10.38

9.83

6.10

Hacim

16.05

21.89

14.57

13.71

9.77

Denge

-8.87

-2.05

-6.19

-5.95

-2.43

 

Kaynak: TÜİK

 

Başlıca ihraç ürünlerimiz: Altın, çelik profil, lif levha ve otomotiv yan sanayi ürünleri.

 

Başlıca ithalat ürünlerimiz: Petrol ve petrol ürünleri, doğalgaz.

 

Ülkemize gelen İranlı turist sayısı: 1.590.664 (2014), 1.700.385 (2015).

 

 

 

                                                                                                  

 

 

 

http://www.haberler.com/iran-a-uygulanan-ambargonun-tarihcesi-7509601-haberi/

 

http://www.al-monitor.com/pulse/tr/originals/2015/04/turkey-iran-how-will-benefit-from-lifting.html# 

 

http://www.milliyet.com.tr/iran-la-ambargo-kalkti-konut-2181716/

 

https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ran

 

anahtar kelime: İran, Türkiye, ambargo, ticaret

 

                                                                                                   oğuzhan özcal

 

 

 

 

 

Read 25725 times Last modified on Perşembe, 24 Mart 2016 14:58

Leave a comment

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.