Yeniliklerden Haberdar Ol
Kaydol
Afrikanın Postal İzi
Rate this item
(0 votes)

Afrika yüz yıllardır sömürge devletlerinin boyunduruğu altında faaliyetlerine devam ettirmekte olan ve yüz yıllardır istikrar sağlayamayan dünyanın kanayan bir kıtası durumundadır. Afrika’nın yer altı kaynakları bakımından zengin olması Avrupalı kâşiflerin gözlerini bu bölgeye dikmelerine neden olmuş akabinde Avrupalı devletlerin kolonileşme yarışına sahne olmuştur.

            Avrupalı sömürge güçlerinin 1985 yılında imzaladığı Berlin Batı Afrika Konferansı ile kıtayı medenileştirme olgusu altında sömürgeleştirme projesi legal bir kabuğa büründürülmüştür. Zaman zaman sömürge güçleri el değiştirmiş, 1950 yıllarından bu yana İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesiyle birlikte Afrika ülkeleri bağımsızlık elde etmişlerdir. Soğuk savaş döneminde tekrar iki bloğun çekişmelerine sahne olmuştur(Öztürk).

            Her ne kadar bağımsızlıklarını kazanmış olsalar da devletlerarası çatışmalar ve iç çatışmaların önüne geçilememiştir. Kıtada bulunan güçsüz ve başarısız devletler, yürümeyen siyasal ve ekonomik zemin, daha çok siyasetin etnik kökenin bir parçası olması, kaynakların kıt olması nedeniyle çıkan çeşitli silahlı çatışmalar, askeri yönetimin demokrasiye darbeleri istikrarsızlığın nedenleri arasında sayılabilir. Bu temel nedenlere bağlı olarak 1991-2008 yılları arasında 33 silahlı çatışma yaşandı. Sadece 2012 yılında çeşitli sebeplere dayalı olarak bölgeni 64 ciddi silahlı çatışmaya sahne oldu(Karagül). 1946-2004 arasında kıtada 41 ülkede 296 kez darbe veya darbe girişiminde bulunuldu. Bununla birlikte Liberya, Nijerya, Burundi, Moritanya, Sudan, Sierra Lone ve Togo ülkelerinin her birinde 10’un üzerinde darbe kaydedilmiştir(Akçay,2015). Sadece bu minvalde ele aldığımızda, bölgenin askeri ve milis gücü yönünden ne denli hareketli olduğunu görebiliriz.

            Bu olumsuzluklar altında Afrikalı devletler kıtadaki birlik ve beraberliği sağlamak, kolektif kalkınmayı amaçlayarak, ülkeler arası koordinasyon birliği, sömürgeciliğin ve ırkçılığın önüne geçmek için, kıta ülkelerin siyasal, ekonomik, kültür, eğitim, sağlık, refah ve savunma politikalarının uyumlu hale getirilmesi amacıyla 1963 yılında Afrika Birliği Örgütü kurulmuş ve 2002 yılında bu örgüt Afrika Birliği olarak yeni adı almıştır. Afrika Birliği’nde Fas(Batı Sahra sorunu üzerine 1984’te birlikten ayrılmıştır) hariç 54 ülke bulunmaktadır. Afrika Birliği altında kıtada yaşanabilecek sihalı anlaşmazlıkların çözümünde harekete geçirilmek üzere 100 binin üzerinde askeri birlik bulunmaktadır. Tabiki Afrika Birliği’nin bütçesi yetmemekte ve AB ve NATO birliklerden fon sağlamaktadır. Buların dışında, İngiltere, Danimarka, Japonya, Norveç ve İsveç gibi ülkerden kaynak sağlamaktadır. (Akçay,2015) Buradan da anlaşılacağı gibi Afrika Birliği bağımsız bir örgüt olmadığı görülmektedir.

            ABD’nin bölgeye dahiliyeti Soğuk Savaş Dönemi’nde kısıtlıydı. ABD’nin kıtaya ilgisi Sovyetler Birliği’nin kıtaya ilgisi kadardı. ABD’nin kıtadaki faaliyetleri bağımsızlıklarını yeni yeni kazanan Afrika ülkelerinin Sovyet etkisi altında kalma ihtimaline karşılık girişimlerdi(Sarı). Kıtaya Avrupa devletlerinin, özellikle İngiltere ve Fransa’nın hâkimiyeti ABD’nin elini rahatlatmaktaydı. Fakat Soğuk Savaş sonrası Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Amerikan yönetimi Afrika kıtasına önem vermesi gerektiğini anladı ve ilerleyen süreçte 2007 yılında AFRİCOM(Afrika komutanlığı) 5 Afrika ülkesinde doğrudan oluşturulmuştur. AFRİCOM, işgalci bir yapı olmadığını, insani yardım amaçlı ve barış ve güven ortamı sağlamak amacı güttüğünün altı çizilmiş askeri ve siyasi destek ünitesi olduğu belirtilmiştir. İzlenilen süreçte AFRİCOM’un bu ekseriyette olmadığı Amerika’nın Afrika çıkarlarını korumak ve istihbarati bilgi sağlamak amacıyla kurulduğu görülmektedir. Son dönemde Çin’in kıtada ekonomik olarak konuşlanmasına karşılık ABD’nin güvenlik politikasına dayalı stratejiyle bölgede gücünü gösterme eğilimi olarak görülmektedir.(1) 2007 yılında bu yana kıtada ABD’nin çıkarları doğrultusunda Afrika kıtasındaki komutanlık sayısını 13’e çıkardığı kaydedilmiştir.(2)

            Afrika kıtası sömürge güçlerinin ilgisini çekmekle beraber değişik bölgelerde İslami terör örgütleri hâkimiyet arayışı peşine düşmüşlerdir. Afrika kıtası dediğimizde karşımıza Nijerya kökenli Boko Haram(Batı Haram) batı karşıtlığıyla bilinen İslami terör örgütü, Somali kökenli El Kaide bağlantılı El Şebbap terör örgütü bulunmaktadır. Boko Haram terör örgütünün de El Kaide ile bağlantılı olduğu öne sürülmektedir(Artokça).

            Sonuç olarak Afrika kıtasının zengin yer atı kaynaklarına sahip olması sömürge gruplarının odağı haline gelmesine neden olmuştur. Bununla birlikte Afrika kıtası etnik, dini, ülke içi, ülkeler arası ve barındırdığı terör örgütleriyle silahlı çatışmalara sahne olmakta, bu çatışmalardan dolayı binlerce sivil insan hayatını kaybetmekte veya yaşadıkları yerlerden göç etmelerine neden olmaktadır. Kıtada birlik ve beraberliğin sağlanmaması, birçok etnik kökenin bulunması ve siyasetin etnik kökene dayandırılması, dini farklılıkların bulunması ve bu farklılıkların çatışmaya dönüşmesi, kıt kaynakların çatışmaya zemin hazırlaması, ekonomik yetersizliğin, eğitimli insanın azlığı, ülkelerin tam bağımsızlığı ve istikrarı sağlanamaması sömürgeci güçlerin ekmeğine yağ sürmekte, ülkelerin iç işlerinde istedikleri gibi at oynatmalarına ve terör örgütlerini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmalarını kolaylaştırmaktadır. Bu sebepten ülkelerde istikrar yakalanamamakta veya bir şekilde darbelerle istikrar engellenmeye çalışılmakta veyahut ülke içi, ülkeler arası suni çatışma ortamı yaratılıp bu ortamın çıkar grupları tarafında medyayla desteklenip istikrar ortamına istirahat sağlanmaktadır.

 

KAYNAKÇA

Akçay Engin ve Bünyamin Dinçer, “Güvenlik Politikaları Ekseninde Afrika Birliği: Teori ve Pratik”, Bilge Stratejileri Dergisi, 2015, 61-78.

Artokça İzzettin, “Boko Haram ve Eş Şebab Terör Örgütlerinin Yapısal Bakımdan Karşılaştırılması

Karagül Soner ve İbrahim Arslan, “Afrika’da Barış ve Güvenliğin İnşasında Kıtasal Yaklaşım: Afrika Barış ve Güvenlik Mimarisi”, Güvenlik Stratejileri Dergisi,2014, 57-98.

Öztürk Hasan, “Afrika Vizyon Belgesi”, Bigesam.

Sarı Buğra, “Amerikan Ulusal Çıkarları ve Afrika” Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

1- http://www.dunyabulteni.net/haber/126470/abdnin-afrikadaki-cikarlari-ve-africom (08.12.2015)

 

2- http://www.dunyabulteni.net/haberler/343272/afrikada-bir-ulkeye-daha-amerikan-askeri-girdi (08.12.2015)

Read 106955 times Last modified on Cumartesi, 20 Şubat 2016 15:01

Leave a comment

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.