Yeniliklerden Haberdar Ol
Kaydol
Başkanlık Sistemi
Rate this item
(0 votes)

İslam dünyasında en uzun parlamenter sistem tecrübesine sahip ülkeyiz. İslam ve siyaset bir araya geldiğinde Farabi’nin görüşlerine başvurmadan başlamak büyük eksiklik olur.

 İlk islam siyaset felsefecilerinden olan Farabi’nin tercihi yarı başkanlık sistemidir. Bu düşüncesini insan vücudundan yola çıkarak anlatmıştır. İlk başkan kalptir, yönetir. İkinci başkan ise beyindir, hem yönetir hem yönetilir. Halk ise diğer uzuvlar olup yönetilenleri temsil eder.

  Parlamenter sistemi incelersek, bu sistemin  ayırıcı özelliği seçime dayalı ve temsil niteliği olan parlamentoya karşı sorumlu bir hükümetin bulunduğu yasama yürütme ilişkisinin esnek kuvvetler ayrımına dayandığı bir siyasal mekanizma olmasıdır. Ancak şu hususu göz ardı etmemek gerekir ki, parlamenter sistem sadece parlamentosu olan sistem demek değildir. Hatta ABD'de olduğu gibi bir ülkede parlamento olsa bile, her zaman parlamenter sistem yoktur.Belirtilmesi gereken önemli bir husus daha vardır ki buda; Parlamenter sistemin dünyada demokratik ülkelerde daha yaygın uygulanan bir rejim türü olmasıdır. Ancak demokratik ülkelerde çoğunlukla uygulanması, sistemin iyi olduğunu göstermez. Parlamenter sistemin doğasında hükümet istikrarsızlığı vardır. Bu tür istikrarsızlıkların yaygın olduğu ülkelerde başkanlık sistemi, başkanın halk tarafından belli bir süre için seçilmesi ve arlamentonun güvenoyuna ihtiyaç duymaması nedeniyle çekici gelmektedir.

  Başkanlık sistemine baktığımızda, ayırıcı özelliğin halk tarafından seçilen başkanın yürütme gücünü tek başına elinde bulundurması ve güçler ayırımı ilkesini de katı bir biçimde uygulaması olduğunu görmekteyiz. Öte yandan her ne kadar öz de Başkanlık sisteminden çok farklı olduğu kanaati yaygın olsa da temelde amacı yürütmeyi güçlendirmek olan ve seçilmiş bir Cumhurbaşkanı ile hükümetin bulunduğu yarı başkanlık sisteminden bahsetmek gerekir. Öncüsü Fransa'dır. Asıl farkı Cumhurbaşkanı'nı halkın oylarıyla seçilmesi kriteridir.Bu durum son Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Türkiye'de uygulanmıştır. Günümüzde  yarı başkanlık sisteminin 3 şartı vardır;

              Cumhurbaşkanı’nı halkın seçmesi

              Cumhurbaşkanı’nın güçlü yetkilere sahip olması

             Yasama(TBMM)’ya karşı siyasal sorumluluğu bulunan bir hükümetin varlığıdır.

Bu üç hususunda Türkiye’de varolduğunu düşünürsek gayri resmi “Yarı Başkan”a sahibiz demek çokta yanlış olmaz. İsrail, Fransa, İngiltere, Finlandiya, Yunanistan, Moldova gibi ülkeler yarı başkanlık sisteminde sorunlar yaşamışlardır.  Cumhurbaşkanının yetkilerini kısıtlamaya gitmişler ve bu sorun parlamenter sisteme dönüşün yolunu açmıştır. Türkiye’de ise Özal ve Demirel’in Cumhurbaşkanını birincil olarak halkın seçmesinin daha doğru olacağının sinyallerini vermişlerdir. Ancak benim görüşüm Mevcut iktidarın şu anda uyguladığı 3 dönem kuralının bir benzerinin Yarı başkanlık veya Başkanlık içinde uygulanmasının doğru olacağı kanaatindeyim.

             Başkanlık sistemini eleştirenlerin temel dayanağı  “ kazananın her şeyi kazandığı, kaybedenin ise her şeyi kaybettiği bir sistem” diyerek bu değişim talebine olumsuz yaklaşmaktadırlar. Ayrıca Başkanlık sisteminin kuvvetler ayrılığını devre dışı bırakması da şüphe ile yaklaşılan konulardan birisi olmuştur. Bu düşüncelerin doğruluk payı vardır. Eğer başkanlık sistemine geçilirse, seçilen başkanın kesintisiz bir dönem yürütecek olması görev süresi, istikrarı ve yapmak istediklerini yapması açısından olumlu sonuç doğuracaktır. Ancak başkan gibi halk tarafından seçilen yasama organıyla başkanın fikir ayrılığına düştüğü noktalarda başkan etkisizleşecektir. İki tarafta halk eliyle seçildiği için aynı derecede meşrudur ve bu sebeple çıkmaza girilecektir. Uzlaşma kültürünün zayıf olduğu ülkelerde ve toplumlarda başkanlık sistemi büyük sorun teşkil edebilir.

             O halde  Türkiye  ne yapmalı sorusunun cevabı bence deneyimimizin olmadığı yeni sistemlere yönelmek yerine, mevcut sistemin eksikliklerini gidererek güçlü yarınlar hedefine hizmet edilmelidir.

 

Muhammet KÜÇÜKALTUN

 

KAYNAKÇA

1.      Prof. Dr. Onar Erdal( 2001/9) , Türkiye’nin başkanlık veya yarı başkanlık sistemine geçmesi düşünülmeli midir? Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku öğr. gör.  S. (71-103)

 

2.      Ertan Beceren, Gökhan Kalağan ( 2007/2) , Başkanlık ve yarı başkanlık sistemi; Türkiye’de uygulanabilirliği tartışmaları İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:6 Sayı:11 Bahar s.163-181

Read 48554 times Last modified on Cumartesi, 19 Aralık 2015 22:27

Leave a comment

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.